Đại tướng giản dị trong lòng xóm giềng

"Mỗi lần về quê, Đại tướng chỉ thích ăn những món dân dã như rau muống luộc, cà muối, và nghe một vài điệu hò khoan giã gạo đặc trưng của vùng quê Lệ Thủy", ông Võ Đại Hàm, cháu ruột Đại tướng Võ Nguyên Giáp, kể.

Là người được Đại tướng tin tưởng giao việc trông coi ngôi nhà lưu niệm ở thôn An Xá, xã Lộc Thủy (Lệ Thủy, Quảng Bình) hơn 30 năm qua, ông Hàm mở đầu câu chuyện một cách khá kiệm lời: "Đại tướng đã căn dặn tôi, khi thông tin phải hết sức cẩn thận và có trách nhiệm, không biết chính xác thì không được nói".

Không nhớ đã gặp mặt Đại tướng bao nhiêu lần, ông Hàm kể mỗi lần người về thăm quê, căn nhà lại rộn ràng hẳn. Gặp người quen, chỉ cần nhìn mặt là Đại tướng đọc vanh vách họ tên của từng người. Rồi vị tướng chậm bước đi bộ ra thăm chùa An Xá cách nhà chừng 500m, bớt chút thời gian gặp lại bạn bè cùng trang lứa, đến nghĩa trang liệt sĩ huyện thắp nén hương.

Ông Võ Đại Hàm bên chiếc giường Đại tướng Võ Nguyên Giáp nằm nghỉ lại mỗi lần về quê. Ảnh: Nguyễn Đông

Bữa cơm quê nhà của Đại tướng toàn "đặc sản" là những món ăn dân dã, từ rau muống luộc đến cà muối, cá quả kho. Tối đến, Đại tướng nghỉ lại ngay trên chiếc giường đặt trong buồng ở phía nam ngôi nhà ba gian hai chái này.

"Còn khi ở Hà Nội, Đại tướng thích thú khi được người ở quê đem cho vài lạng tép khô để nấu canh, chai nước mắm thật ngon hay một lọ dầu tràm nguyên chất", người cháu của Đại tướng tiết lộ.

Theo ông Hàm, Đại tướng có một tâm niệm sâu sắc về hò khoan giã gạo đặc trưng của vùng quê Lệ Thủy này. Khi thưởng thức, Đại tướng cũng hát theo.

"Với anh em họ tộc, người cực kỳ nghiêm khắc. Đại tướng dặn dò 'anh em trong nhà phải tự lực cánh sinh, không được ỉ lại. Đừng có công thần mà phải tự mình phấn đấu, làm giàu được thì tốt nhưng phải làm giàu chính đáng'", ông Hàm kể.

Ông Võ Thanh Bình (61 tuổi, cháu ruột đời thứ tư của tướng Giáp) tiếp lời, trong một lần gặp mặt Đại tướng, ông được chỉ bảo, "Trong cuộc sống phải tự thân phấn đầu và trưởng thành, không dựa dẫm vào người khác".

Nhiều người trong làng dẫn theo cả con nhỏ đến thắp nén hương tại nhà lưu niệm ở quê nhà Quảng Bình, khi nghe tin Đại tướng qua đời. Ảnh: Nguyễn Đông

Ghi nhớ lời dặn, sau khi rời quân ngũ, dù bị thương liệt tay phải nhưng ông Bình vẫn đăng ký đi học sư phạm, phấn đấu làm đến chức phó hiệu trưởng mới chịu về hưu. "Nếu không có lời dạy của Đại tướng thì tôi đã nghỉ ngang, hưởng chế độ thương binh chứ không được là một người giáo viên như ngày nay", ông Bình chia sẻ. 

Với những người thân và xóm giềng Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người giản dị, gần gũi. Ông Bình kể  khi mới lên 7 tuổi, lần đầu tiên ông được gặp Đại tướng. "Trong đầu tôi lúc đó, Đại tướng hẳn phải là một người oai phong lẫm liệt, nghiêm nghị, dáng người cao lớn", ông kể.

Nhưng khi gặp, mọi thứ đều trái ngược hoàn toàn. Ông Bình và những đứa trẻ đồng lứa ai cũng thích thú khi được tướng Giáp ân cần xoa đầu, cầm chặt bàn tay bé bỏng động viên gắng học hành. "Điều đáng quý là dù xa quê lâu lắm rồi, Đại tướng vẫn giữ được chất giọng Quảng Bình đặc trưng", ông Bình bồi hồi.

Còn cụ Bùi Hữu Đức (84 tuổi) ở ngay phía đối diện căn nhà lưu niệm của Đại tướng, nhớ lại một chuyến thăm của người về xã Lộc Thủy: "Khi đó tôi cùng các xã viên đang trồng lúa. Đại tướng cùng phu nhân Đặng Thị Hà ngồi trên chiếc xe zeep về đến đầu làng. Thấy bà con, Đại tướng quay sang bảo vợ: "Hà ơi, chào bà con xã viên đi Hà". 

Ông Đức hồi tưởng những kỷ niệm với tướng Giáp. Ảnh: Nguyễn Đông

Ông Đức bảo, những lần Đại tướng về quê đều có xe trước, xe sau, quân đội bảo vệ nghiêm ngặt, hàng xóm láng giềng muốn nhìn mặt cũng chỉ lấp ló. "Nhưng sự gần gũi của Đại tướng thì ai ai ở cái làng An Xá này cũng biết. Nhà nào thích chụp ảnh lưu niệm, bác đều sẵn lòng. Đại tướng còn nói rằng 'trước đây một người làm quan cả họ được nhờ, còn bây giờ một người làm quan cả nước phải được nhờ'".

Đôi tay run run thắp nén hương trên bàn thờ gia tộc để tưởng nhớ Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thầy giáo Nguyễn Văn Bồi (74 tuổi, người xã An Thủ) cho biết những năm sau ngày giải phóng, ông dạy học ở Lộc Thủy và được giao nhiệm vụ dẫn đầu đoàn học sinh ra đón, tặng hoa mỗi lần Đại tướng về thăm quê.

"Dù không được tiếp chuyện trực tiếp với Đại tướng lần nào, nhưng tôi vẫn cảm nhận được sự gần gũi từ vị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ở những cái bắt tay siết chặt, những lời căn dặn thấu tình đạt lý. Lời người bảo ban thầy trò gắng học tập rèn luyện trong điều kiện nước nhà còn khó khăn trăm bề, để mai này giúp sức phát triển quê hương làm tôi luôn ghi nhớ", thầy giáo Bồi nói.

Bận rộn với công việc chuẩn bị tang lễ, ông Võ Đức Tôn (77 tuổi) cho biết ông nội của mình và bố Đại tướng là hai anh em ruột. "Bọ (bố) tôi là cụ Võ Tào kể lại, bác Giáp là người ham học, lúc nào cũng ôm khư khư cuốn sách ra gốc cây mưng ven sông Kiến Giang ngồi đọc. 14 tuổi, bác ấy xa quê rồi sau đó về tuyên truyền cách mạng, rắn rỏi, thông minh, mưu trí và quyết liệt", ông kể.

Thầy giáo Bồi lặng người thắp nén hương trên bàn thờ họ tộc của tướng Giáp. "Đại tướng được yên nghỉ tại quê nhà, tôi sẽ thường xuyên lên thăm người", thầy nói. Ảnh: Nguyễn Đông

"Đại tướng luôn nặng lòng với quê hương", ông Tôn nói và kể ngày 24/8/1999, ông cùng các anh em họ tộc ra Hà Nội mừng thọ Đại tướng.

"Chúng tôi tặng bác tấm ảnh Quảng Bình Quan. Bác rất xúc động và bảo 'Mấy đứa bay hiểu bác đấy. Mỗi lần nhớ quê, tấm ảnh này sẽ làm bác nguôi ngoai hơn'".

Dịp nào Đại tướng về Quảng Bình, người cháu ruột Võ Thị Trang (69 tuổi) không quên hầm nồi cháo chim bồ câu để người bồi bổ sau mỗi buổi nói chuyện với gia đình.

"Sống phải luôn vui vẻ và cũng đừng bức xúc chuyện gì. Như bác đây, công việc chi Đảng đã phân công thì không bao giờ từ chối mà phải gắng hết sức hoàn thành", lời của tướng Giáp được bà Trang ghi nhớ.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong mắt các học giả quốc tế

Là một nhà quân sự thiên tài, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn được các sử gia, học giả, nhà báo nổi tiếng nước ngoài ngưỡng mộ.

Nhà báo kiêm sử gia người Mỹ Stanley Karnow (1925 - 2013) là người có mặt tại Việt Nam từ năm 1959, và là tác giả quyển sách nổi tiếng "Vietnam: A History" xuất bản năm 1983. Ông chịu trách nhiệm về nội dung cho một bộ phim 13 phần của đài PBS, "Vietnam: A Television History", thường được dịch sang tiếng Việt là "Việt Nam – Thiên lịch sử truyền hình". Bộ phim này đã giành được 6 giải thưởng Emmy, một giải thưởng Peabody, George Polk, DuPont - Columbia

Trong tác phẩm của mình, Stanley Karnow viết: "Tướng Giáp là một người đặc biệt. Ông vừa là một nhà hoạch định chính sách, vừa là một sĩ quan trên chiến trường. Người Pháp đã từng gọi ông là "trái núi lửa phủ băng". Ông là một người đàn ông lịch thiệp, luôn có chút hài hước khi trò chuyện. Ông ấy đặc biệt thông minh và có một kiểu bặt thiệp "rất Pháp"".

Karnow cho rằng, tài năng chiến lược của Tướng Giáp đã đặt ông vào "ngôi đền của những nhà lãnh đạo quân sự vĩ đại" như Wellington, Ulysses S. Grant hay Douglas MacArthur. Nhưng khác với họ, những chiến tích của ông là bởi nhờ tài năng thiên bẩm hơn là nhờ đào tạo chính quy.

"Sau Hồ Chí Minh, ông là nhân vật quan trọng nhất trong lịch sử Việt Nam thế kỷ 20... Ông ấy giống như một vị thánh. Không có gì khiến ông phải chấp nhận thất bại", Karnow kết luận.

Cũng đi theo con đường của cha mình, con gái ông Stanley Karnow, nhà báo Catherine Karnow, sau nhiều thời gian nghiên cứu về lịch sử Việt Nam cũng nhận xét: "Tướng Giáp là "khối óc" của trận Điện Biên Phủ nổi tiếng, trận đánh giúp giành độc lập cho Việt Nam từ người Pháp, vào tháng 5/1954. Ông cũng đóng góp lớn cho chiến thắng của Việt Nam trước quân Mỹ vào tháng 4/1975".

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhà báo Catherine Karnow tại Hà Nội năm 1994.

Nhà báo, nhà sử học quốc tế gốc Áo Benard Fall (1926-1967), cũng là người đã có nhiều năm theo dõi tin tức về khu vực Đông Dương những năm 50, 60 của thế kỷ 20 đã có một lời đánh giá từ năm 1962 trong tác phẩm "Võ Nguyên Giáp - con người và huyền thoại" (Võ Nguyên Giáp - Man and Myth - New York F.P.Publishers, 1962): "Trong một tương lai có thể thấy trước, phương Tây chưa thể đào tạo được một vị tướng nào sánh kịp với Võ Nguyên Giáp".

"Di sản lớn nhất ông để lại chính là vai trò của mình trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chiến lược chiến tranh nhân dân. Đó là biểu tượng cho lực lượng yếu chống lại lực lượng mạnh bằng chính trị và quân sự", Giáo sư William Duiker, học giả nghiên cứu về khu vực Đông Á tại Đại học Penn State, Mỹ, và là tác giả của nhiều cuốn sách nói về Việt Nam nói.

Giáo sư Cecil B. Currey từng giảng dạy lịch sử tại Đại học Nam Florida, Mỹ. Ông được đánh giá là một trong những sử gia xuất sắc về lịch sử chiến tranh và đã viết ba cuốn sách về Việt Nam. Cuốn "Võ Nguyên Giáp - Chiến thắng bằng mọi giá" ra đời sau chuyến thăm Việt Nam năm 1997, khi đó Cecil B. Currey đã được chính Đại tướng Võ Nguyễn Giáp tiếp tại nhà riêng.

Trong "Chiến thắng bằng mọi giá", Cecil B. Currey nhận định, mặc dù không hề qua trường lớp đào tạo về quân sự ngoài thực tiễn chiến trường và nghiên cứu sách vở nhưng Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã ghi những chiến công huy hoàng. Thắng lợi của Tướng Giáp không chỉ đơn thuần về mặt quân sự mà còn là những trận toàn thắng về chính trị. Tướng Giáp và người Việt Nam đã nhấn mạnh sự kết hợp đấu tranh giữa nông thôn và thành thị. Ông cũng là người xuất sắc ở khả năng động viên và tổ chức quần chúng.

Nhà nghiên cứu khoa học lịch sử quân sự người Anh, Peter Mac Donald, đánh giá: "Từ năm 1944-1975, cuộc đời của Võ Nguyên Giáp gắn liền với chiến đấu và chiến thắng, khiến ông trở thành một trong những thống soái lớn của mọi thời đại. Với 30 năm làm tổng tư lệnh và gần 50 năm tham gia chính sự ở cấp cao nhất, ông tỏ ra là người có phẩm chất phi thường trong mọi lĩnh vực của chiến tranh. Khó có vị tướng nào có thể so sánh với ông trong việc kết hợp chiến tranh du kích với chiến tranh chính quy. Sự kết hợp đó xưa nay chưa từng có".

Năm 1992, Peter McDonald đã xuất bản tác phẩm "Võ Nguyên Giáp - Một sự đánh giá" (Giap, an assessment), trong đó, có trích lời nhận xét của vị tướng Pháp Marcel Bigéard (1916-2010), người từng chỉ huy quân đội Pháp tại Việt Nam: "Võ Nguyên Giáp đã chỉ huy và chiến thắng qua một thời gian khá dài, đạt được kết quả ấy trong thời gian suốt 30 năm, thật là một chiến tích kỳ diệu".

Cuốn sách cũng trích lời của Đại tướng Mỹ William Westmoreland - một trong những đối thủ của Tướng Giáp, nhận xét: "Võ Nguyên Giáp là một con người cương nghị, một vị tướng vĩ đại".  Theo Westmoreland, ông tìm thấy ở Võ Nguyên Giáp một con người đầy nghị lực. Ông nói: "Những vị tướng chỉ huy quân sự ở cấp cao buộc phải có đức tính này, nếu không, họ sẽ không tồn tại lâu được".

Trong khi đó, Giáo sư Carl Thayer, chuyên gia về Việt Nam tại Đại học New South Wales, Australia đánh giá: "Ông ấy là một nhân vật huyền thoại và anh hùng của Việt Nam".

Trong con mắt ông Daniel Roussel, đạo diễn người Pháp, nguyên là phóng viên thường trú của báo Nhân đạo (L'Humanité), người có 7 năm (1980-1986) làm phóng viên thường trú tại Việt Nam, và có nhiều cuộc phỏng vấn với Đại tướng, "Tướng Giáp không bị hình ảnh của một anh hùng quốc gia, một nhà chiến lược quân sự có tầm vóc quốc tế che khuất, ông luôn luôn tỏ ra là một con người rất đỗi bình thường".

Còn trong Từ điển bách khoa toàn thư Pháp, mục từ về Võ Nguyên Giáp viết: "Là người tổ chức quân đội nhân dân, ông Giáp đã thực hiện được một sự tổng hợp độc đáo các học thuyết quân sự mácxít kết hợp nhuần nhuyễn với truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc, vận dụng khôn khéo vào những điều kiện của một quốc gia có đất đai tương đối hẹp. Võ Nguyên Giáp đã chứng minh rằng ông có những đức tính ngoài tầm cỡ bình thường trên mọi lĩnh vực lớn của cuộc chiến tranh". 

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thời kỳ trước 1954

Từ một nhà giáo dạy lịch sử, Võ Nguyên Giáp tham gia hoạt động cách mạng khi còn trẻ và sớm trở thành Tổng tư lệnh tối cao của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sinh ngày 25/8/1911 ở làng làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, trong một gia đình nhà Nho. Năm 1930, khi mới 19 tuổi, trong sự kiện Xô Viết Nghệ Tĩnh, ông bị bắt và giam ở nhà lao Thừa Phủ (Huế).

Một trong những bài báo đầu tiên của Võ Nguyên Giáp dưới bút danh Hải Thanh có tên "Vũ trụ và tấn hóa" in trên báo Tiếng dân năm 1929 do cụ Huỳnh Thúc Kháng làm chủ bút.

Cuối năm 1931, Võ Nguyên Giáp được trả tự do. Ông ra Hà Nội, học trường Albert Sarraut và nhận bằng cử nhân luật năm 1937. Tháng 5/1939, ông nhận dạy môn lịch sử tại Trường Tư thục Thăng Long, Hà Nội.

Võ Nguyên Giáp và bà Nguyễn Thị Quang Thái, người vợ đầu tiên của Đại tướng, trong một lần chụp ảnh tại Hà Nội. Bà Thái sinh năm 1915, hy sinh năm 1944 Bà Quang Thái là em gái nhà cách mạng Nguyễn Thị Minh Khai.  Ông bà có một người con gái, tiến sĩ Võ Hồng Anh. .

Đại tướng với bố mẹ, con gái Hồng Anh (áo trắng) và các cháu năm 1946.

Ngày 2/9/1946, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tròn một năm thành lập. Bí thư Tổng Quân ủy Võ Nguyên Giáp tuyên đọc Nhật lệnh của Quân ủy hội.

Năm 1948, ở tuổi 37, Võ Nguyên Giáp được phong quân hàm đại tướng và trở thành đại tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong ảnh, đại tướng Võ Nguyên Giáp làm việc tại chiến khu Việt Bắc năm 1949.

Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Trung đoàn trưởng Thái Dũng (bên trái) đang nghiên cứu sơ đồ tác chiến Chiến dịch Biên giới 1950.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp tạm nghỉ trên đường tới Chiến dịch Biên giới 1950.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp (thứ ba từ trái), Hoàng thân Souphanouvong bàn kế hoạch mở Chiến dịch Thượng Lào 1953, tạo bước ngoặt quan​ trọng đưa cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân hai nước Việt, Lào đi đến thắng lợi.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và đại tướng Võ Nguyên Giáp bàn kế hoạch tác chiến chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Khi chia tay, Chủ tịch ra chỉ thị: "Trận này rất quan trọng, phải đánh cho thắng, chắc thắng mới đánh. Không chắc thắng không đánh".

Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp ra lệnh nổ súng vào lúc 17h30 ngày 13/3/1954, mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm chiến trường Điện Biên Phủ sau chiến thắng lịch sử ngày 7/5/1954.

Các chiến sĩ thi đua trong Chiến dịch Điện Biên Phủ vui mừng công kênh Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp tại lễ mừng công ngày 13/5/1954.

(Nguồn: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp")

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thời kỳ 1954 - 1975

Sau chiến thắng lẫy lừng Điện Biên Phủ, đại tướng Võ Nguyên Giáp tổng chỉ huy quân đội kháng Mỹ, chỉ đạo các chiến dịch Mậu Thân, Nam Lào, xây dựng đường Trường Sơn, cỗ vũ bộ đội xốc tới trong chiến dịch Hồ Chí Minh đi đến thống nhất đất nước.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đi thăm thương bệnh binh năm 1954.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm một đơn vị bộ đội diễn tập năm 1957. Ảnh: TTXVN.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp với các anh hùng miền nam tại khu vườn Phủ Chủ tịch ngày 15/11/1965. Ảnh: TTXVN

Đại tướng Võ Nguyên Giáp khen ngợi nhân dân địa phương và anh chị em công nhân đội vận tải Sông Gianh, Quảng Bình đã góp phần tích cực vận chuyển hàng ra tiền tuyến năm 1968. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp".

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và trung tướng Song Hào, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam quan sát Đại đội 6, Trung đoàn 233, Đoàn Cao xạ Đống Đa huấn luyện vào Tết Mậu Thân 1968. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp".

Đại tướng thăm thương, bệnh binh ở Quân y Viện 108 nhân ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7/1969. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp"

Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Bộ Tổng tham mưu, Bộ Tư lệnh miền Nam và Tư lệnh trưởng Bộ đội Trường Sơn Đồng Sĩ Nguyên bàn kế hoạch tác chiến, chuẩn bị chiến dịch Đường 9 Nam Lào tại một cánh rừng Trường Sơn năm 1971. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp".

Đại tướng duyệt phương án đánh B52 của Mỹ tập kích vào Hà Nội năm 1972 tại Sở Chỉ huy Quân chủng Phòng không - Không quân. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp".

Trong chuyến kiểm tra vùng biển Quảng Ninh sau chiến dịch phá thủy lôi năm 1973, Đại tướng Võ Nguyên Giáp khẳng định: "Quyết tâm bảo vệ toàn vẹn vùng biển, hải đảo của tổ quốc". Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp"

Đại tướng nghiên cứu bản đồ tuyến vận tải chiến lược của bộ đội Trường Sơn trên đường đi thăm đoàn 559 vào tháng 3/1973. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp"

Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm đơn vị lão dân quân Hoằng Hóa, Thanh Hóa, đơn vị bắn rơi máy bay Mỹ bằng súng trường, tại lễ duyệt binh nhân ngày Quốc khánh 2/9/1973. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp"

Tháng 12/1974 đến tháng 1/1975, Bộ Chính trị quyết định Tổng tiến công giải phóng miền Nam thống nhất đất nước. Đại tướng Võ Nguyên Giáp thuộc tổ thường trực Bộ Tổng tham mưu trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975. Trong bức điện mật ngày 7/4/1975 gửi các đoàn quân đang tiến về Sài Gòn, đại tướng viết: "...Thần tốc, thần tốc hơn nữa. Táo bạo, táo bạo hơn nữa...". Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp"

Quân ủy Trung ương đang theo dõi diễn biến Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975. Trong ảnh, từ trái sang phải là Đại tá Lê Hữu Đức (Cục trưởng Cục tác chiến), Thượng tướng Hoàng Văn Thái (Phó Tổng tham mưu), Thiếu tướng Vũ Xuân Chiêm (Phó chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần), Thượng tướng Song Hào (Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị), Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Tổng tư lệnh, Bộ trưởng Quốc phòng, Bí thư Quân ủy Trung ương) và Trung tướng Lê Quang Đạo (Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị). Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp"

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thời kỳ 1975 đến nay

Tướng Giáp giống như một sợi dây kết nối nhiều giai đoạn lịch sử và là chỗ dựa tinh thần của nhiều thế hệ người Việt Nam cho tới mãi sau này, ngay cả khi trái tim vĩ đại đã ngừng đập.

Ngày 10/3/1977, Đại tướng dẫn đầu một phái đoàn quân sự của Việt Nam thăm Liên Xô theo lời mời của Nguyên soái Dmitry Ustinov. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp".

Tháng 7/1980, Đại tướng cùng anh hùng Phạm Tuân (ngoài cùng bên trái) thăm Trung tâm Huấn luyện Gagarin ở Liên Xô. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp".

Đại tướng trong một buổi nói chuyện nhân dịp kỷ niệm 30 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (1954-1984) tại Hà Nội. Ảnh: Alex Bowie

Tướng Giáp tại nhà riêng ở số 30 Hoàng Diệu, Hà Nội, hồi năm 1994. Đây là lúc ngay trước khi ông lên đường tới Điện Biên Phủ để kỷ niệm 40 năm chiến thắng chấn động địa cầu. Ảnh: Catherine Karnow

Đại tướng được bà con địa phương chào đón khi ông trở lại Điện Biên Phủ. Ảnh:Catherine Karnow

Tướng Giáp bên một di tích chiến tranh ở Điện Biên Phủ năm 1994. Ảnh: Catherine Karnow

Đại tướng Võ Nguyên Giáp có cuộc gặp lịch sử với Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara, đối thủ một thời của ông trên chiến trường, ngày 23/6/1995, khi McNamara tới Hà Nội dự hội nghị chuyên đề lịch sử về chiến tranh Việt Nam. Ảnh: AP

Tướng Giáp ngồi chờ tàu ở ga Geneva để đến Zurich (Thụy Sĩ) năm 1996. Ảnh:Trần Tuấn

Trong chuyến thăm Việt Nam năm 2006, Tổng thống Venezuela Hugo Chavez đã tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp một bản sao thanh gươm quý của anh hùng Simon Bolivar, nhà cách mạng nổi tiếng, người lãnh đạo các phong trào giành độc lập ở Nam Mỹ đầu thế kỷ 19. Ảnh: AFP

Đại tướng đi bộ trên đường phố. Đây là môn thể dục ưa thích của ông. Ảnh: Sách ảnh "Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp"

Đại tướng và cháu trai Võ Thành Trung. Ảnh:Duy Anh

Thơ viết về đại tướng Võ Nguyên Giáp

Việt Nam Lệ Thủy Quảng Bình
Sinh ra vị tướng ân tình quê hương
Tay gậy, tay súng, tay gươm
Tay nghiên, tay bút chiến trường tấn công
Đánh cho Pháp chạy cong đuôi
Đánh cho Mỹ cút non sông một nhà
Điện Biên bi tráng hùng ca
Vang danh thế giới phương xa tự hào
Đánh cho Mỹ cút, Ngụy nhào
Việt Nam thống nhất đồng bào ấm êm
Hòa bình cuộc sống êm đềm
Bác vẫn bày tỏ nỗi niềm cháu con
Tuổi bác tuy không còn son
Ý chí nước chảy đá mòn không phai
Sáng nay qua báo qua đài
Nghe tin bác mất bi ai trong lòng
Đau buồn thương xót nhớ mong
Chỉ biết bày tỏ tấm lòng bác ơi
Bác Giáp ơi hỡi bác ơi
Mong bác yên nghỉ đất trời thiên thu  

Mãi mãi tự hào về đại tướng
"Đại tướng anh hùng dễ mấy ai
Đức độ, anh, uy, trí, dũng, tài.
Thắng hai đế quốc, bách niên thọ.
Hoàn cầu có một, không có hai"



Văn võ toàn tài tướng Giáp ta,
Điện Biên nhất trận định sơn hà,
Chiến dịch Bác Hồ an thiên hạ,
Sáng ngời dân tộc đẹp sử ta.

CUỘC ĐỜI ĐẠI TƯỚNG CUỘC ĐỜI XUÂN,
GIẢN DỊ, THANH LIÊM, DẠ TRẮNG NGẦN
TRÍ TUỆ YÊNG HÙNG LƯU MUÔN THUỞ
MỘT DÒNG XUÂN CHẢY MÃI VANG NGÂN.

Nghe tin Đại Tướng mây ngàn
Trái tim nhỏ lệ vô vàn tiếc thương
Cuộc đời chinh chiến dặm trường
Đánh hai đế quốc trên đường chông gai
Để cho ánh nắng ban mai
Chiếu soi sáng mãi đức tài thánh nhân
Sống thời Đại tướng của dân
Ra đi non nước bần thần nhớ mong...

ĐẠI nghĩa xưa nay trừ cường bạo,
TƯỚNG tài trước vốn địch muôn quân.
VÕ công lừng lẫy, "Trung với Nước",
NGUYÊN vẹn tấm lòng, "Hiếu với Dân".
GIÁP trụ đơn sơ, manh áo vải,
THỌ tựa Nam Sơn, trải trăm mùa.
BÁCH chiến, bách thắng, khi Võ tướng.
NIÊN thuận, vũ hòa, lúc Văn quan./.

Trải trăm năm cõi nhân gian
Võ-Văn, tài-đức vẹn toàn chỉ Ông
Điện Biên một trần lẫy lừng
Mùa Xuân đại thắng non sông huy hoàng...

NGHE ....chuông chùa vọng nơi xa
TIN........ buồn cụ đã rời xa nhân tình
ĐẠI ........ơn đất nước ghi hình
TƯỚNG.... tài dân tộc đậm tình nghĩa nhân
TỪ .........tốn ăn ở ân cần
TRẦN... ..gian mấy tướng sống gần ruộng nương
CHÚNG... ta nguyện mãi noi gương
CON .......người nhân hậu tình thương đậm đà
ĐAU .......sao đại tướng như cha
XÓT .......sao đại tướng như là tiên nhân
BẦN ........hàn chiến đầu quên thân
THẦN ......tốc táo bạo ắt gần thành công
TIẾC .......người biên phủ trên không
THƯƠNG ....người thủ lãnh chiến công lẫy lừng...!!  

Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời

Đại tướng đầu tiên, Tổng tư lệnh tối cao Quân đội nhân dân Việt Nam Võ Nguyên Giáp qua đời lúc 18h09 ngày 4/10 tại Viện quân y 108 (Hà Nội) khi ông vừa bước sang tuổi 103.

Đại tướng qua đời vào 18h09 phút chiều 4/10, tại bệnh viện nơi ông nằm điều trị từ năm 2009. Mới cách đây hơn một tháng, Đại tướng bước sang tuổi 103.

Thi hài ông được chuyển từ khu chăm sóc đặc biệt đến nhà lạnh trong sự nghiêm cẩn của những người lính bồng súng.

Căn biệt thự cổ 2 tầng số 30 Hoàng Diệu (Hà Nội), nơi ông và gia đình ở vẫn sáng đèn trong đêm, các căn phòng đều để cửa mở. Khuôn viên trước nhà ông vẫn thẫm một màu xanh tĩnh lặng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp tại Sở chỉ huy Chiến dịch Biên giới (1950).

Ngay trong đêm, nhiều hãng tin lớn trên thế giới đã đồng loạt đưa tin Đại tướng trên vị trí nổi bật. Bloomberg dẫn lời Stanley Karnow, nhà báo kiêm nhà sử học và là tác giả một cuốn sách nổi tiếng về chiến tranh Việt Nam nhận xét: "Sau Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp là nhân vật quan trọng nhất trong lịch sử Việt Nam thế kỷ 20.Ông là một vị tướng tự học, và chìa khóa của tài chỉ huy quân sự của ông là chiến lược kiên trì bền bỉ tuyệt đối.

Tân Hoa Xã ca ngợi Đại tướng Võ Nguyên Giáp là vị anh hùng, là một huyền thoại ở Việt Nam. "Ông được người dân Việt Nam tôn kính, chỉ sau Chủ tịch Hồ Chí Minh", hãng thông tấn Trung Quốc đánh giá.

Trong khi đó, hãng thông tấn Mỹ AP cho hay Tướng Giáp nổi lên "là một lãnh đạo của đội quân áo vải, gồm những du kích quân đi dép xăng đan làm từ lốp xe, kéo từng cỗ pháo qua những ngọn núi để bao vây và tiêu diệt quân đội Pháp ở Điện Biên Phủ năm 1954".

Ông là biểu tượng của ý chí và lòng tự hào dân tộc. Ảnh:  tư liệu

Sinh ngày 25/8/1911 tại huyện Lệ Thủy (Quảng Bình), Đại tướng Võ Nguyên Giáp, vốn là một thầy giáo dạy sử đã trở thành "người anh cả" của lực lượng vũ trang Việt Nam, là Đại tướng đầu tiên, Tổng tư lệnh tối cao của Quân đội nhân dân Việt Nam.

"Thần tốc, thần tốc hơn nữa; táo bạo, táo bạo hơn nữa; tranh thủ từng phút, từng giờ; xốc tới mặt trận; giải phóng miền Nam; quyết chiến và toàn thắng!" - Mệnh lệnh nổi tiếng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975.

Trong Kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Đại tướng trực tiếp chỉ huy nhiều chiến dịch lớn. Đặc biệt tên tuổi ông gắn liền với chiến thắng trong Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954) và Hồ Chí Minh (1975) - những bước ngoặt trong lịch sử dân tộc.

Sau khi đất nước thống nhất, Đại tướng là Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng (đến 1980); Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (1981 - 1991). Ông cũng là đại biểu Quốc hội các khoá I - VII.

Nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu lịch sử, quân sự trong nước và thế giới đều đánh giá Đại tướng là người toàn tài kể cả trong thời chiến lẫn thời bình. Ông đặc biệt được người dân Việt Nam nhiều thế hệ yêu mến, kính trọng bởi tài năng cũng như sự gần gũi, bình dị trong cuộc sống.

Hãng tin Bloomberg đánh giá: "Sau Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp là nhân vật quan trọng nhất trong lịch sử Việt Nam thế kỷ 20".  Ảnh: AFP

Trong Bách khoa toàn thư của Mỹ và của nhiều nước, tên và hình ảnh của ông được ghi lại như một trong những vĩ nhân quân sự hiển hách nhất.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp kết hôn lần đầu năm 1934 với nhà cách mạng Nguyễn Thị Quang Thái. Hai người có một người con là bà Võ Hồng Anh (1941-2009). Bà Hồng Anh là tiến sĩ khoa học và từng đoạt giải thưởng Kovalevskaia Đại tướng tái hôn với giáo sư Đặng Bích Hà (con gái của giáo sư Đặng Thai Mai) sau khi người vợ đầu hi sinh vào năm 1944. Ông bà có 4 người con là Võ Hòa Bình, Võ Hạnh Phúc, Võ Điện Biên và Võ Hồng Nam